Dziennik Internauty ErnestBlog - strona główna

Temat: Sobowidz / Sobbowitz
Sobowidz leży obecnie w gminie Trąbki Wielkie.
Dodam, że zamek zbudowany został na krzyżacką siedzibę w XIV wieku, ale potem zniszczony przez gdańszczan.
Potem przechodził z rąk do rąk. To co można teraz oglądać to zbudowany na resztkach starego muru "pałac" (to, co z niego pozostało to piwnice i część muru obronnego). Co do innych obiektów ciekawe są budynki fabryki cukru (ile mają wspólnego z cukrownią z 1884?), pozostałości po młynie, ceglany kościół z zabytkowym witrażem i cmentarz po-ewangelicki (XIX-XX w.). Miejsce jest bardzo urokliwe i godne eksploracji.

Mapa miejscowości Sobbowitz z 1877 roku:


Źródło: starypruszcz.pl/forum/viewtopic.php?t=380



Temat: Sobowidz / Sobbowitz
Z dziejów cukrowni w Sobowidzu
Cukrownia powstała w dniu 22 lutego 1881 roku. Budowa szła powoli, co było spowodowane brakiem linii kolejowej. Dopiero uzyskanie połączenia z Pszczółkami (linia kolejowa Pszczółki - Kościerzyna, na której znajduje się stacja Sobowidz powstała w 1885 roku w ramach budowy Królewskiej Kolei Wschodniej) przyspieszyło powstanie i dalszą rozbudowę zakładu, dostawę buraków do produkcji oraz transport produktów. Cukrownia posiadała nową lokomotywę parową typ Ct (lokomobila parowa) o rozstawie kół 780 mm wyprodukowaną w 1921 roku i lokomotywę transportową typu "Vulcan" z 1928 roku.
Jak podaje "Chemiker - Zeitung" z 5 sierpnia 1885 roku cukrownia sobowidzka nie wypracowała w tym okresie żadnych dywidend (część zysku netto (po opodatkowaniu podatkiem dochodowym spółki kapitałowej przeznaczona do podziału pomiędzy udziałowców lub akcjonariuszy wyliczana na podstawie rocznego wyniku finansowego spółki). Taka sama sytuacja miała miejsce w Malborku, Nowym Dworze Gdańskim i Pelplinie. Natomiast cukrownia tczewska miała aż 10 % zysków. Pewne zyski cukrownia wypracowała sobie w okresie Wolnego Miasta Gdańska. Jednakże zredukowane one zostały wskutek wprowadzenia w Wolnym Mieście Gdańsku podatku konsumenckiego, który narzucił jej limit produkcji 1350 ton (27 000 cetnarów) cukru. Za przekroczenie limitu nakładano dwukrotnie wyższy podatek. Zmusiło to cukrownie z okolic Gdańska do zjednoczenia się w spółkę korporacyjną "Danziger Zueckerhandel GmbH" (przemianowana w 1928 roku w "Vereinigte Zueckerhandel GmbH") , do której w 1928 roku przystąpiła cukrownia sobowidzka. W 1931 roku cukrownia została przejęta przez zakład pruszczański, wstrzymano tam produkcję cukru i ograniczono się jedynie do produkcji spirytusu i drożdży. Zwróćmy uwagę na przedstawioną mapę pochodzącą z 1877 roku, na której zaznaczono już cukrownię oraz na fakt, że majątek sobowidzki był domeną i należał ówcześnie do skarbu pruskiego.
Źródło: starypruszcz.pl/forum/viewtopic.php?t=380


Temat: Cukrownia Pruszcz
Zbudowana w latach 1879-1880 z inicjatywy i staraniem dr. Hermanna Wiedemanna, lekarza z zawodu. Osiedlił on się w Pruszczu w 1847r, obejmując parcelę i praktykę lekarską po swoim wuju, dr.Hildenbrandt`cie. Jako lekarz, działacz gospodarczy i wielki społecznik w 1896r. obchodząc 50-lecie swej pracy zawodowej mianowano go honorowym obywatelem Pruszcza za wybitne zasługi dla tej miejscowości. Był wieloletnim dyrektorem cukrowni, a kierownikiem technicznym w tym okresie był Ernest Kaul. Dr.H.Wiedemann zmarł w 1901r. w szpitalu, też przez siebie wybudowanym, obecnie budynek ZOZ-u. Kłopoty z cukrownią, nie są przypadłością naszych czasów, gdyż po 25 latach jej rozwoju zaczęła podupadać. W 1909r. założono Pruszczański Związek Ochrony dla Uzdrowienia Cukrowni. Przyczyn kryzysu mogło być wiele, śmierć oddanego jej dyrektora jak i konkurencja ościennych cukrowni. W owym okresie prężnie działała tczewska cukrownia, jak i cukrownia w Sobowidzu, której to zarząd złożył ofertę kupna pruszczańskiej cukrowni. Do sprzedaży jednak nie doszło i kryzys zażegnano. I tu mam białą plamę w historii, aż do okresu II wojny światowej. W okresie tym na tym terenie było komando jenieckie, więzieni byli Anglicy pracujący w niej aż do ewakuacji około 20.01.1945r. W marcu 1945r. cukrownia została zniszczona w 45% a jej okazałe dwa kominy wysadzono w powietrze. Po wojnie 4.05.1945r. pierwszym dyrektorem został Włodzimierz Jarnuszkiewicz i przystąpiono do odbudowy cukrowni z ruin, a do wzniesienia komina ściągnięto górali z samiuśkiego Zakopanego.

Zapewne więcej informacji o historii naszej cukrowni znalazłoby się w jej biurowych szafach ale podejrzewam,że podzielą one los obrazu i pojadą do Torunia.
Jeżeli znacie więcej informacji to dopisujcie.
Źródło: starypruszcz.pl/forum/viewtopic.php?t=120


Temat: Cukrownia w Nowym Stawie
Początki działalności Cukrowni w Malbork przypadają na lata 80. XIX wieku. Z inicjatywy władz prowincji i akcjonariuszy prywatnych w 1881 roku powołano do życia spółkę Zuckerfabrik Marienburg A.G. Początkowo produkcja skupiała się wyłącznie na surowcu niekonsumpcyjnym, produkowanym na potrzeby rafinerii. W latach 30. wzbogacono asortyment produkcyjny. Obszar plantacji buraka cukrowego wynosił wówczas około 2750 hektarów. Cukrownia należała do największych przedsiębiorstw na terenie pow.malborskiego przed 1945 rokiem. W ostatniej fazie działań wojennych malborska cukrownia została kompletnie zniszczona. Dzieła zniszczenia dopełniła próba demontażu linii produkcyjnych i urządzeń przez wojska radzieckie. Po zakończeniu działań wojennych na terenie Pomorza gdańskiego już w kwietniu 1945 r. podjęto próbę reaktywacji cukrowni. 16 kwietnia 1945 r. donosił o utworzeniu Okręgowego Zrzeszenia Cukrowni Gdańsk-Olsztyn i mianowaniu dyrektorom inż. Edwarda Dołęgi-Olexa. Tymczasową siedzibą miała być cukrownia malborska, a zasięg terytorialny rozciągał się na województwa: gdańskie i olsztyńskie, obejmując 7 cukrowni: Malbork, Nowy Staw, Prabuty, Pruszcz, Rastenbork, Sobowidz i Stare Pole. Zjednoczenie posiadało osobowość prawną i powołane było do koordynowania gospodarki przemysłowej i planów działalności przedsiębiorstw cukrowniczych na przydzielonym terenie. Przedsiębiorstwa zrzeszone w zjednoczeniu podlegały pod względem administracyjnym, handlowym i technicznym jego zarządowi, otrzymywały od niego wiążące wskazówki i polecenia. Siedziba Zjednoczenia mieściła się w Malborku przy ul. Derdowskiego, a od roku 1947 przy ul. 17-go Marca. Minister Przemysłu na wniosek Naczelnego Dyrektora C.Z.P.C powołał i odwoływał Naczelnego Dyrektora Zjednoczenia, który reprezentował je wobec władz, miał prawo samodzielnego podpisu w jego imieniu i wyznaczania swoich zastępców. Cukrownie podlegające w dniu 29 grudnia 1945 r. Zjednoczeniu Przemysłu Cukrowniczego Okręgu Gdańskiego, za wyjątkiem Świecia zostały przejęte na własność państwa bez odszkodowania na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej- jako własność poniemiecka. Struktura organizacyjna Gdańskiego Zjednoczenia Przemysłu Cukrowniczego ulegała zmianom na przestrzeni lat 1947-1951. W tym czasie do ZPC w Malborku włączone zostały m.in. Cukrownie w Kluczewie i Wałczu. Zmiany na szczeblu ministrialnym, kryzys ekonomiczny i pogłębianie centralizacji stały się zaczątkiem likwidacji pierwotnej struktury. W tym stanie rzeczy, na tle ogólnej tendencji do ograniczania etatów i przerostów administracyjnych, w dniu 19 czerwca 1956 r. Centralny Zarząd Przemysłu Cukrowniczego podjął decyzję postawienia Gdańskiego ZPC w stan likwidacji z dniem 1 lipca 1956r. i rozdzielenia jego terytorium pomiędzy sąsiednie równorzędne jednostki, jak następuje: Cukrownie : Malbork, Nowy Staw, Pelplin, Pruszcz, Stare Pole do pomorskiego ZPC w Toruniu; Cukrownie : Gryfice, Kluczewo, Szczecin oraz suszarnie Wałcz od Poznańskiego ZPC w Poznaniu; Cukrownie : Kętrzyn bezpośrednio do Centralnego ZPC w Warszawie.

Źródło: www.baza.archiwa.gov.pl


Źródło: nowystaw.fora.pl/a/a,32.html


Temat: Żelisławki / Senslau
Wieś w gminie Pszczółki, której dzieje, jak to ukazują wykopaliska archeologiczne datują się od III w p.n.e. poprzez osoby właścicieli i dzierżawców są nierozerwalnie związane z dziejami aż 5 najbliższych Pruszczowi miejscowości: Różyn, Mierzeszyna, Pszczółek, Żukczyna, Ulkowych. Na przestrzeni wieków nazwa wsi wielokrotnie ulegała modyfikacji. I tak po raz pierwszy zanotowano jej nazwę w formie Selislaue w 1292 roku. Kolejne formy nazwy to: Silslau (1400), Solslow (1402), Senslaff (1453), Żelisławki (1503), Syntzlau (1512 w dokumencie, w którym małżonek Justyny Schilling Michel von Syntzlau dostaje za zgodą króla Kazimierza dziedziczne dobra Łukasza Schillinga na Sambii), Żenisławki (1579), Żelisławki, Żenisławki, Zinslaw i Senslau (od 1895), Żelisław (1945 - 1956), Żelisławki (od 1956).
Śledząc dzieje wsi można z całą pewnością powiedzieć, że jak większość sąsiednich wsi była lokowana na prawie chełmińskim przez Krzyżaków z komturii gdańskiej, którzy sprawowali nad nią nadzór. Potwierdza to fakt, iż w 1432 roku przy okazji sprzedaży dla kartuzji kaszubskiej pocysterskiej osady Gołubie położonej w odległości około 10 km od Kościerzyny i należacej do Hansa Meysnera i Dytryka z Żelisławia swą zgodę na tę transakcję musiał wyrazić wielki mistrz zakonny. Istniał tu też młyn należący do Pawła i Staska z Żelisławia sprzedany w tym samym czasie kartuzom za zgodą Krzyżaków. W 1433 roku Żelisławkami władał rycerz Żelisław z Żelisławia ("der Ritter Senslaf von Senslau"). W dwadzieścia lat później wieś stanowi własność Jana z Żelisławia - posła i rycerza walczącego w wojnie trzynastoletniej wspólnie m.in. z Mikołajem z Ulkowych i Mikołajem z Kleszczewa. Od 1503 roku przechodzi ona na własność Michała Żelisławskiego władającego też Mierzeszynem i dzierżawiącego królewskie Pszczółki (był on krewnym biskupa chełmińskiego Stanisława). Michał nabył Mierzeszyn 20 października 1545 roku od rodu Baysen - Pempowskich. Niestety swój żywot skończył on tragicznie, gdyż został obrabowany i zamordowany przez miejskiego pachołka z Pruskiej Karczmy. Po Michale właścicielem Mierzeszyna został jego syn Jan, który w latach 1550-53 jest wymieniony jako dłużnik wielkiego domu towarowego Loitzów w Gdańsku. Jan był tenutariuszem wsi Mierzeszyn do roku 1570. W latach 1570 - 1583 na majątku widzimy Jana, który otrzymał też w dożywotnią dzierżawę Mierzeszyn i Różyny. Źródła nazywają ówczesne Żelisławki "gniazdem rodzinnym Żelisławskich". Według zestawienia herbów i przydomków szlachty kaszubskiej pieczętowali się oni herbem Dąb i przydomkiem Sisslau. W tym zestawieniu podane są 2 formy nazwiska - Żelisławski i Zelsławski.
Po rodzie Żelisławskich z Żelisławia rycerskim dobrem liczącym 30 łanów, z czego sam folwark liczył 18 łanów włada Stanisław Czerniewski, po którym od 1598 roku obejmuje go ród Przeworskich - Stanisław, Adam (od 1621 roku), Jakub i Władysław (od 1681 roku) będący też dzierżawcami Pszczółek. Po Przeworskich od 1758 roku wieś dzierżawi niejaki Rembowski, a właścicielem jest Mateusz Grąbczewski, który miał siostrę Mariannę uwiecznioną w nekrologu cystersów pelplińskich. Od 1780 roku w Żelisławkach na majątku widzimy Ignacego Grąbczewskiego dzierżawcę i właściciela wielu innych wsi, a potem po krótkim czasie Jana Chagniana (właściciela też m.in. Żukczyna od 1783 roku i Ulkowych). Zanotowano w owym czasie obecność we wsi karczmy.
W 1840 roku właścicielem Żelisławek stał się Karol Pohl, który zasłużył się wielce dla jej rozwoju współuczestnicząc m.in. w 1884 roku w budowie linii kolejowej z bocznicą z Pszczółek do Sobowidza (część Królewskiej Kolei Wschodniej). Wieś w owym czasie liczyła 14 domów, 45 dymów, 229 mieszkańców (157 katolików i 72 ewangelików). W majątku była cegielnia, hodowla owiec i bydła oraz punkt sprzedaży mleka. W maju 1894 majątek objął kolejny reformator życia gospodarczego wsi Otto Link (jego potomek "Rittergutsbezitser Leutnant d.R.a.D. Link" był fundatorem pomnika w Gołębiewie upamiętniającego poległych Rosjan i Prusaków w okresie kampanii napoleońskiej), który przebudował dwór pochodzący z XVII wieku, w 1898 roku wybudował stajnię z wozownią, a nad nią magazyn zbożowy. W marcu następnego roku rozpoczął budowę szkoły z cegły pochodzącej z cegielni o okrągłym piecu w Ulkowych stanowiących jego własność i ukończonej we wrześniu tego samego roku. Nauczyciela dla 33 uczniów utrzymywał sam właściciel folwarku. Otto Link zmarł 12 stycznia 1919 roku. W 5 miesięcy później Żelisławki zakupił radca Hans Heydeman (Amtsrat und Amtsvorsteher der Amtsbezirk Uhlkau) dzierżawiący dotąd majątki Zajączkowo i Radostowo koło Tczewa. Niestety zmarł w 2 lata później zostawiając administrowanie majątkiem żonie Dorocie, a od 1938 roku synowi Hansowi Guenterowi. W 1930 roku liczył on 350 mieszkańców i podlegał sołectwu w Rębielczu. W 1939 roku wieś Żelisławki dysponowała 600 hektarami ziemi i liczyła 12 domów zamieszkałych przez 27 rodziny. Ponadto w Małych Żelisławkach były 2 domy zamieszkałe przez 8 rodzin.
Po reformie administracyjnej z 1887 roku Żelisławki, a raczej Gutsbezirk Senslau weszły w skład powiatu ziemskiego Tczew. Siedzba obwodu i urząd stanu cywilnego mieściła się w Ulkowych. Kościół katolicki mieścił się początkowo w Miłobądzu, a od 1 września 1928 roku w Pszczółkach. Natomiast ewangelicki początkowo w Rębielczu, a od 1789 roku w Sobowidzu. Zanotowana liczba mieszkańców: 1856: 183; 1905: 228; 1910: 249; 2009:500. Z Żelisławiem była związana osada (wcześniej folwark) Schweizerhof (Żelisławki) zamieszkała w 1905 roku przez 72 mieszkańców. Parę nazwisk rodzin zamieszkujących niegdyś wieś; Klimek, Michalski, Tysarczyk, Schaldach, Musahl.
W czasie wojny dwór posiadał 34 konie i 9 wołów. Pracowali w nim jeńcy angielscy i serbscy oraz kobiety rosyjskie z dziećmi i 8 rodzin pomorskich. Po jej zakończeniu majątek objęli Rosjanie i Urząd Ziemski, potem Morski. Od 1950 roku majątkiem zarządza cukrownia malborska. W 2 lata później przejmuje go zakład doświadczalny Instytutu Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach. Od stycznia 2000 roku powołano do życia sołectwo Żelisławki, a w rok później parafię. Ostatnio z inicjatywy miejscowego historyka i kolekcjonera utworzono lapidarium stanowiące ciekawy zbiór kamieni nagrobnych i granicznych pochodzących z wykopalisk z terenu wsi. W ramach planu odnowy miejscowości prowadzi się prace konserwatorskie przy zespole pałacowym z parkiem.
źródła: http://83.17.249.114:82/i...id=46&Itemid=57
Kowalkowski K., Pszczółki. Historia wsi i okolic do 1920 roku.
Preussische Urkundenbuch.
Źródło: starypruszcz.pl/forum/viewtopic.php?t=640